Tin thị trường và sản phẩm

Việc triển khai hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin tại Liên minh châu Âu (EU) đã tăng mạnh trong những năm gần đây, nhưng tốc độ phát triển có thể chậm lại do các rào cản về cấp phép, kết nối lưới điện và sự phụ thuộc lớn vào các nhà cung cấp pin từ Trung Quốc.

Theo báo cáo mới của tổ chức ngành SolarPower Europe, tổng dung lượng lưu trữ pin được lắp đặt tại EU đã tăng 45% trong năm 2025, đạt 27,1 GWh, chủ yếu nhờ sự mở rộng của các hệ thống pin quy mô tiện ích (utility-scale).

Tính từ năm 2021, tổng công suất pin lắp đặt tại EU đã tăng gấp 10 lần lên 77,3 GWh. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu của hệ thống điện, con số này cần tiếp tục tăng lên khoảng 750 GWh vào năm 2030, tương đương một lần tăng gấp 10 khác, theo SolarPower Europe.

Hơn một nửa công suất pin được lắp đặt trong năm 2025 thuộc phân khúc quy mô tiện ích. Sự gia tăng mạnh mẽ của năng lượng tái tạo đang thúc đẩy nhu cầu đối với các giải pháp lưu trữ điện sạch có thể điều độ (dispatchable), trong khi chi phí pin dài hạn đang giảm dần, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà phát triển dự án.

Theo báo cáo của tổ chức Energy Storage Europe, việc lắp đặt pin quy mô tiện ích tại EU dự kiến tiếp tục tăng trong năm 2026, nhờ các chương trình hỗ trợ như Quỹ Phục hồi và Phục hồi kinh tế của EU (Recovery and Resilience Facility) được triển khai sau đại dịch COVID-19.

Các điểm nóng đầu tư cho lưu trữ năng lượng hiện tập trung ở Đức, Ý và Anh, nơi có nền tảng thị trường vững chắc và khung chính sách hỗ trợ cho việc tích hợp năng lượng tái tạo, theo ông Jacopo Tosoni, Phó Tổng Thư ký Energy Storage Europe.

Tại Ý, chính phủ đã đưa ra nhiều cơ chế hỗ trợ như chương trình trợ cấp MACSE triển khai từ năm 2024, cung cấp hợp đồng giá cố định trong 15 năm cho các dự án lưu trữ, đồng thời cho phép các dự án tham gia thị trường công suất quốc gia.

Nhà phát triển năng lượng Matrix Renewables dự kiến lắp đặt 1 GW công suất lưu trữ pin tại châu Âu trong hai năm tới, và sẽ khởi công nhà máy pin độc lập đầu tiên công suất 99 MW (thời gian lưu trữ 4 giờ) tại vùng Campania (Ý) trong năm nay.

Tuy nhiên, theo Energy Storage Europe, số lượng dự án lắp đặt pin tại EU có thể giảm trong năm 2027, trước khi quay lại mức tăng trưởng ổn định từ năm 2028, do các nhà phát triển gặp khó khăn trong việc triển khai các dự án trong danh mục đầu tư.

Những rào cản đối với phát triển lưu trữ năng lượng

Các dự án lưu trữ pin tại châu Âu đang phải đối mặt với nhiều thách thức.

Theo Tosoni, quy trình cấp phép dự án hiện chưa được thiết kế phù hợp cho các hệ thống lưu trữ pin. Ngoài ra, việc kết nối lưới điện cũng gặp khó khăn do công suất lưới hạn chế và số lượng lớn yêu cầu kết nối từ các dự án năng lượng tái tạo.

Doanh thu của các dự án lưu trữ cũng có thể bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi về phí lưới điện, biểu giá truyền tải và các quy định thị trường, trong khi hệ thống lưu trữ đôi khi chưa được trả đủ giá trị cho các dịch vụ ổn định hệ thống mà chúng cung cấp.

Tại Đức, các cơ sở lưu trữ năng lượng không được ưu tiên tiếp cận lưới điện so với các dự án năng lượng tái tạo, theo ông Florian Antwerpen, Giám đốc điều hành công ty phát triển năng lượng Kyon Energy. Công ty này đặt mục tiêu kết nối ít nhất 2 GW công suất lưu trữ vào lưới điện Đức trước năm 2030.

Ở Tây Ban Nha, hệ thống điện đang đối mặt với tình trạng quá tải kết nối lưới và biến động giá điện mạnh, khiến các nhà phát triển phải xây dựng các mô hình hợp đồng mua bán điện phức tạp hơn.

Sự phụ thuộc lớn vào nguồn cung pin từ Trung Quốc

Một thách thức lớn khác đối với ngành lưu trữ năng lượng châu Âu là sự phụ thuộc vào các nhà sản xuất pin Trung Quốc.

Theo Mark Simon, CEO của công ty đầu tư và vận hành lưu trữ năng lượng Eelpower Energy, hiện nay các nhà sản xuất Trung Quốc vẫn là lựa chọn duy nhất cung cấp sản phẩm đáng tin cậy, chi phí hợp lý và đã được kiểm chứng.

Trong khi đó, ngành sản xuất pin tại EU vẫn chưa đủ năng lực cạnh tranh, và các nhà sản xuất Bắc Mỹ có thể cần thêm nhiều năm nữa để tham gia thị trường châu Âu.

Theo SolarPower Europe, công suất sản xuất cell pin tại EU đạt 252 GWh vào năm 2025, nhưng hơn 90% công suất này phục vụ ngành xe điện, chứ không phải lưu trữ năng lượng tĩnh.
Ngoài ra, chuỗi cung ứng pin của EU vẫn thiếu nhiều mắt xích quan trọng, đặc biệt là sản xuất cathode và anode.

Các nhà sản xuất Trung Quốc có lợi thế về quy mô sản xuất lớn và chi phí thấp, trong khi các doanh nghiệp châu Âu phải đối mặt với chi phí điện năng và lao động cao hơn, cũng như thiếu khả năng tiếp cận trực tiếp với các nguyên liệu quan trọng như lithium carbonate và graphite.

Triển vọng công nghệ lưu trữ

Theo Energy Storage Europe, pin lithium-ion vẫn sẽ là công nghệ lưu trữ chủ đạo ít nhất đến đầu thập niên 2030. Tuy nhiên, thị trường cũng sẽ chứng kiến sự đa dạng hóa công nghệ, đặc biệt đối với các hệ thống lưu trữ dài hạn.

Một số công nghệ khác đang được quan tâm gồm:

• Thủy điện tích năng (pumped hydro)
• Lưu trữ năng lượng bằng khí nén (CAES)
• Lưu trữ nhiệt (TES)
• Các hệ thống hóa học và điện hóa mới

Các dự án kết hợp lưu trữ với điện mặt trời và điện gió cũng được dự báo sẽ ngày càng phổ biến, đồng thời quy mô trung bình của các dự án lưu trữ sẽ tiếp tục tăng.

Theo bà Walburga Hemetsberger, CEO SolarPower Europe, việc lắp đặt pin quy mô tiện ích tăng mạnh trong năm 2025 cho thấy công nghệ đã trưởng thành và nhà đầu tư đã sẵn sàng.

“Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu của hệ thống điện trong tương lai, châu Âu cần đẩy nhanh đáng kể tốc độ triển khai các dự án lưu trữ năng lượng,” bà cho biết.