Tin thị trường và sản phẩm

Chiến tranh Iran tác động đến nông dân Mỹ: Gián đoạn nguồn cung phân bón ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất

Trong bối cảnh cuộc chiến tại Iran vẫn tiếp diễn, giá dầu tăng vọt do gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz đã gây ra lo ngại lớn trên toàn cầu.

Ngày 2/3, ông Ebrahim Jabari – cố vấn cấp cao của Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – tuyên bố eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu, đã “đóng cửa”. Động thái này khiến giá dầu tăng vượt 100 USD/thùng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo một cuộc khủng hoảng song song đang hình thành – mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh lương thực toàn cầu, xuất phát từ nguy cơ thiếu hụt phân bón, yếu tố thiết yếu trong sản xuất nông nghiệp.

Vì sao thiếu hụt phân bón?

Gần một nửa lượng urê giao dịch toàn cầu – loại phân bón phổ biến nhất – cùng với khối lượng lớn các loại phân bón khác được xuất khẩu từ các quốc gia vùng Vịnh qua eo biển Hormuz. Điều này khiến nông nghiệp toàn cầu phụ thuộc rất lớn vào khu vực này.

Những gián đoạn gần đây đối với nguồn cung khí đốt và vận tải đã buộc nhiều nhà máy phân bón – vốn sử dụng khí tự nhiên làm nguyên liệu – tại vùng Vịnh và các khu vực khác phải đóng cửa hoặc cắt giảm sản lượng.

Sau khi các cơ sở LNG bị tấn công, công ty năng lượng quốc doanh QatarEnergy đã dừng hoạt động tại nhà máy urê lớn nhất thế giới do ngừng cung cấp khí.

Sản lượng LNG từ Qatar giảm khiến Ấn Độ phải cắt giảm sản lượng tại ba nhà máy urê trong nước, trong khi Bangladesh đã đóng cửa 4/5 nhà máy phân bón.

Tại Mỹ, nguồn cung phân bón hiện đã thiếu hụt gần 25% so với mức thông thường cùng kỳ.

Trong khi đó, giá xuất khẩu urê từ Trung Đông đã tăng khoảng 40%, từ dưới 500 USD lên hơn 700 USD mỗi tấn, theo hãng dữ liệu Argus. Hiện mức giá này cao hơn gần 60% so với cùng kỳ năm ngoái.

Vai trò của khu vực Vịnh trong cung ứng phân bón

Theo Signal Group, khoảng 20% sản lượng phân bón toàn cầu có nguồn gốc từ khu vực Vịnh, trong khi 46% nguồn cung urê thế giới cũng đến từ đây.

Riêng Công ty Phân bón Qatar (QAFCO) – nhà cung cấp urê lớn nhất thế giới – chiếm tới 14% nguồn cung toàn cầu.

Phân tích của Kpler cho thấy nếu việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài, có thể tới một phần ba hoạt động thương mại phân bón toàn cầu bị gián đoạn. Hiện chỉ một số ít tàu treo cờ Ấn Độ, Pakistan và Trung Quốc được phép đi qua an toàn.

Theo chuyên gia Seth Goldstein của Morningstar, giá phân đạm có thể tăng gấp đôi, trong khi giá phân lân có thể tăng khoảng 50%.

Những quốc gia phụ thuộc nhiều nhất

Các quốc gia châu Á phụ thuộc nặng nề vào nguồn phân bón từ vùng Vịnh, chiếm 35% lượng urê, 53% lưu huỳnh và 64% amoniac xuất khẩu từ khu vực này.

Những nguồn cung này đặc biệt quan trọng đối với các nền nông nghiệp lớn như Ấn Độ, Brazil và Trung Quốc, cũng như các thị trường như Morocco, Mỹ, Australia và Indonesia.

Ấn Độ phụ thuộc hơn 40% nguồn urê và phân lân từ Trung Đông. Trong khi đó, Brazil gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu phân bón, với gần một nửa đi qua eo biển Hormuz.

Tác động tới sản xuất lương thực

Thời điểm gián đoạn này đặc biệt bất lợi vì trùng với mùa gieo trồng (từ giữa tháng 2 đến đầu tháng 5 ở Bắc bán cầu).

Trong nông nghiệp quy mô lớn, phân bón là yếu tố thiết yếu để đảm bảo năng suất cây trồng. Tuy nhiên, mỗi loại cây trồng lại cần loại và lượng phân bón khác nhau.

Thế giới vốn đã đối mặt với tình trạng thiếu urê kể từ khi châu Âu cắt giảm nguồn cung do mất khí đốt giá rẻ từ Nga sau xung đột Nga – Ukraine năm 2022.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng đã hạn chế xuất khẩu phân bón, bao gồm urê, để ưu tiên nguồn cung trong nước.

Hệ lụy đối với an ninh lương thực toàn cầu

Nhiều quốc gia nhập khẩu phân bón lớn từ vùng Vịnh như Ấn Độ, Brazil và Trung Quốc cũng là những nhà sản xuất lương thực hàng đầu thế giới.

Ấn Độ là một trong những nước sản xuất lớn các mặt hàng như gạo, lúa mì, đậu và trái cây, trong đó riêng gạo chiếm khoảng 25% xuất khẩu toàn cầu.

Brazil chiếm gần 60% xuất khẩu đậu tương toàn cầu, đồng thời là nhà xuất khẩu lớn đường và ngô.

Trung Quốc là nhà sản xuất chè lớn và cung cấp nhiều mặt hàng nông sản quan trọng như tỏi, nấm.

Do đó, nếu tình trạng thiếu hụt phân bón kéo dài và giá tiếp tục tăng, nhiều nông dân có thể giảm hoặc ngừng sử dụng phân bón, dẫn đến năng suất giảm.

Điều này sẽ làm giảm nguồn cung các loại lương thực chủ chốt như gạo, lúa mì, ngô và đậu tương, từ đó đẩy giá thực phẩm tăng cao và có thể gây ra tình trạng thiếu hụt cục bộ, đặc biệt ở các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu.